άρθρο

Τουμάζος Τσιελεπής, διεθνολόγος, επικεφαλής διαπραγματευτικής ομάδας επί Χριστόφια και μέλος του Π.Γ του ΑΚΕΛ

Εισήγηση από την εκδήλωση “Οι εξελίξεις στο Κυπριακό“, που διοργάνωσαν το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς και οι εφημερίδες ΑΥΓΗ και Eποχή, Σάββατο 15 Μαρτίου 2014, Νομική Σχολή.

Τουμάζος Τσιελεπής, διεθνολόγος, επικεφαλής διαπραγματευτικής ομάδας επί Χριστόφια και μέλος του Π.Γ του ΑΚΕΛ.

 

Καλησπέρα και από τον σκληρό πυρήνα, πρώτη φορά με ονομάζουν έτσι, συνήθως με θεωρούν  «μαλακό» πυρήνα. Επιτρέψτε μου με την σειρά μου να ευχαριστήσω τις εφημερίδες «Εποχή» και «Αυγή» και φυσικά και το Ινστιτούτο Πουλαντζά. Θεωρούμε πολύ τιμητική την πρόσκληση που μας έχετε απευθύνει, με ευχαρίστηση βρισκόμαστε μεταξύ σας, σε μια στιγμή ιδιαίτερα κρίσιμη, μπορεί αν είναι κλισέ η  φράση αλλά η πραγματικότητα είναι ότι η στιγμή είναι κρίσιμη, νομίζω ότι θα το αντιληφθούμε μέσα κι από την όλη συζήτηση. Θα προσπαθήσω να παρουσιάσω που βρίσκεται το Κυπριακό αυτή τη στιγμή και ποιες είναι οι προοπτικές του, κάτι που αναπόφευκτα δεν μπορεί να γίνει χωρίς έστω μια πολύ σύντομη αναδρομή στο εντελώς πρόσφατο παρελθόν.

Είναι γνωστό ότι μετά το πραξικόπημα και την εισβολή, από το 1977, έχει συμφωνηθεί μεταξύ των δυο κοινοτήτων η λύση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας, δεν πρόκειται να επεκταθώ στο γιατί επιλέγει αυτή η συγκεκριμένη πολιτειακή δομή, το έχει αναλύσει πολύ καλά η Σία προηγουμένως, αλλά και ο Χρήστος και ο Σταύρος, με συγχωρείτε ο Τομπάζος, και νομίζω ότι κερδίζουμε χρόνο με το να μην επεκταθώ στα ίδια ζητήματα. Έκτοτε έχουν υπάρξει αλλεπάλληλοι γύροι διακοινοτικών συνομιλιών με πολλούς Προέδρους της Κυπριακής Δημοκρατίας, με πολλούς εκπροσώπους-ηγέτες της Τουρκοκυπριακής κοινότητας, δεν είχαμε μέχρι σήμερα το ποθητό αποτέλεσμα. Είναι αλήθεια ότι το 2004 είχαμε φτάσει στα χωριστά δημοψηφίσματα, τα οποία επίσης είχαν μια ατυχή κατάληξη, διότι η πλειοψηφία των Ελληνοκυπρίων τότε είχε θεωρήσει ότι το σχέδιο εκείνο ήταν ετεροβαρές, δεν ικανοποιούσε δικαιολογημένες ανησυχίες της, δε θα σχολιάσω τώρα κατά πόσο ήταν δικαιολογημένες ή όχι αυτές οι ανησυχίες, εκείνο που μετράει είναι το αποτέλεσμα και να βλέπουμε πάντα μπροστά. Από τότε, μετά τα δημοψηφίσματα, μεσολάβησε φυσικά μια μεγάλη νεκρή περίοδος στο Κυπριακό, η οποία έφτασε μέχρι την εκλογή του Δημήτρη Χριστόφια στην Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αμέσως μετά την εκλογή του ο Δημήτρης Χριστόφιας δημιούργησε μαζί με τον τότε Τουρκοκύπριο ηγέτη τον Μεχμέτ Αλί  Ταλάτ χωριστές ομάδες εργασίας και τεχνικές επιτροπές οι οποίες προσπάθησαν να προετοιμάσουν το έδαφος μετά από τόσα χρόνια απραξίας για να μπορέσουμε να μπούμε ομαλά σε μια ουσιαστική διαπραγμάτευση.

Οι μεν ομάδες εργασίας ασχολούνταν με τα θέματα της ουσίας του Κυπριακού, οι δε τεχνικές επιτροπές με θέματα καθημερινότητας. Μέσα σε ένα διάστημα περίπου τριών μηνών ολοκλήρωσαν τη δουλειά τους, έκαναν αυτό που μπορούσαν να κάνουν και τότε είχαμε το επόμενο βήμα που δεν ήταν άλλο από δυο κοινά ανακοινωθέντα Χριστόφια-Ταλάτ, αναφέρθηκε και σε αυτά ο Σταύρος προηγουμένως, γι’ αυτό και επίσης δε θα επεκταθώ, δικοινοτική διζωνική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα όπως αυτή καθορίζεται στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, συμφωνία επί της αρχής για μια και μόνη κυριαρχία, διεθνή προσωπικότητα και ιθαγένεια και στη συνέχεια συμφωνία για αδιαίρετη κυριαρχία, εδώ θα διαφωνήσω λίγο με το Σταύρο, έχει σημασία η αδιαίρετη κυριαρχία, θα εξηγήσω μετά γιατί. Μετά από αυτά τα κοινά ανακοινωθέντα ακολούθησαν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των ηγετών των δυο κοινοτήτων, τις οποίες εγώ θα χώριζα σε δυο βασικές περιόδους. Η πρώτη περίοδος ήταν για όσο διάστημα στην ηγεσία της Τουρκοκυπριακής κοινότητας ήταν ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, που ήταν από το 2008(το Σεπτέμβριο του 2008 μέχρι τον Απρίλιο του 2010) και η δεύτερη περίοδος από τον Απρίλιο του 2010 και εντεύθεν όταν ο ηγέτης της Τουρκοκυπριακής κοινότητας ήταν ο Ντερβίς Ερόγλου.

Κατά την πρώτη περίοδο, ενόσω δηλαδή ήταν ο Ταλάτ ο ηγέτης της Τουρκοκυπριακής κοινότητας, πρέπει να σας πω ότι επιτεύχθηκε σημαντική πρόοδος στο Κυπριακό, θα μπορούσα να πω και πολύ περισσότερη από όσοι πολλοί από εμάς μπορούν να υποψιαστούν. Το Κυπριακό είχε χωριστεί σε έξι βασικά κεφάλαια τα οποία συζητούνταν. Στα τρία από τα έξι κεφάλαια είχε γίνει αυτή η σημαντική πρόοδος στην οποία έχω αναφερθεί προηγουμένως. Ήταν τα κεφάλαια της διακυβέρνησης και κατανομής εξουσιών, το κεφάλαιο της οικονομίας και το κεφάλαιο που είχε σχέση με τα θέματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ιδιαίτερα το κεφάλαιο της διακυβέρνησης που είναι το πιο μεγάλο χωρίζεται περίπου σε είκοσι υποκεφάλαια. Το πιο πολύπλοκο κεφάλαιο διότι έχει να κάνει ακριβώς με αυτά που λέχθηκαν προηγουμένως για την επιστροφή των Τουρκοκυπρίων στο Κυπριακό κράτος, για τη δομή της εξουσίας, για τη συμμετοχή των δύο κοινοτήτων, αντιλαμβάνεστε ότι αυτά είναι πολύ δύσκολα πράγματα.

Πρέπει να σας πω ότι αυτά τα τρία κεφάλαια, ουσιαστικά, μέχρι τον Απρίλιο του 2012 ήταν έτοιμα για μια τελική διαπραγμάτευση. Και τι εννοώ με τον όρο τελική διαπραγμάτευση; Η δική μας η προσέγγιση ήταν ότι πρέπει να συζητηθούν όλα τα κεφάλαια, και τα έξι. Ασφαλώς δεν μπορούμε να εξαντλούμε ένα κεφάλαιο και μετά να προχωρούμε στο επόμενο για τον απλούστατο λόγο ότι κάπου θα σκοντάψουμε, σε κάποια ζητήματα δε θα μπορούμε να τα βρούμε, οπότε τι γίνεται παρακάτω; Αφήναμε λοιπόν έτσι κάποιους στο περιθώριο, κάποια ζητήματα που δεν μπορούσαμε να επιλύσουμε και προχωρούσαμε παρακάτω και στο τέλος αυτής όλης της διαπραγμάτευσης θα μας έμεναν ορισμένα ζητήματα σε κάθε κεφάλαιο οπότε τότε θα γινόταν αυτό που σήμερα ονομάζουν, δεν ξέρω γιατί, είτε διαγώνια διαπραγμάτευση είτε χιαστή διαπραγμάτευση. Εγώ την ονομάζω διαπραγμάτευση μεταξύ κεφαλαίων, η οποία αντιλαμβάνεστε είναι ένα πάρε-δώσε σε διαφορετικά ζητήματα που θα μας έδινε εν τέλει πολύ περισσότερες πιθανότητες να καταλήξουμε παρά να μην καταλήξουμε.

Λοιπόν, επαναλαμβάνω αυτά τα τρία κεφάλαια ήταν έτοιμα για αυτή την τελική διαπραγμάτευση και πρέπει να σας πω ότι είχαν επιτευχθεί και πολύ σημαντικές βελτιώσεις, ουσιαστικές βελτιώσεις, σε αρκετά ζητήματα σε σύγκριση βεβαίως με προηγούμενα σχέδια των Ηνωμένων Εθνών και με το τελευταίο σχέδιο, που ήταν το σχέδιο Ανάν. Κι όταν λέω ουσιαστικές βελτιώσεις δεν εννοώ κατ’ ανάγκη βελτιώσεις προς όφελος μόνο της μιας κοινότητας. Ήταν βελτιώσεις προς όφελος και των δύο κοινοτήτων και οι οποίες σέβονταν τη λεπτή ισορροπία μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Δεν μπορούσε δηλαδή να ανατραπεί ολοσχερώς το οτιδήποτε είχε προηγηθεί. Λοιπόν, ανάμεσα σε αυτές τις ουσιαστικές βελτιώσεις ορισμένες, ορισμένες θα αναφέρω έτσι ενδεικτικά: η ενίσχυση των ομοσπονδιακών αρμοδιοτήτων, των αρμοδιοτήτων του κεντρικού κράτους.

Μπορεί και να χρειαζόταν αυτή η ενίσχυση για να μπορεί το κράτος να ασκεί αυτά που είπαμε προηγουμένως, την κυριαρχία του, την διεθνή προσωπικότητά του, να έχει μια ιθαγένεια, να είναι ενωμένο κράτος και όχι ουσιαστικά δυο χωριστά κράτη, και προσθέσαμε αρμοδιότητες μεταξύ των οποίων ακόμα και η αποκλειστική οικονομική ζώνη που δεν υπήρχε προηγουμένως, δεν υπήρχε για άλλους λόγους αν θέλετε το συζητούμε μετά, δεν το λέω για να επιρρίψω ευθύνες στα Ηνωμένα Έθνη, δεν ήταν αυτός ο λόγος αλλά δεν υπήρχε. Μια άλλη ουσιαστική προσθήκη ήταν αυτό που λέμε διασταυρούμενη ψήφος. Δηλαδή ιστορικά ποτέ μα ποτέ Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι δεν ψήφιζαν μαζί. Πάντα ψήφιζαν χωριστά και εξέλεγαν χωριστούς ηγέτες. Εμείς, ως αριστερά, θεωρήσαμε ότι αυτό το ταμπού έπρεπε να ξεπεραστεί. Έπρεπε Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι να ψηφίζουν μαζί ως ένας λαός σε ενιαίο εκλογικό κατάλογο. Ήταν μια πάρα πολύ σημαντική κατάκτηση η οποία δυστυχώς στην πορεία δαιμονοποιήθηκε ένθεν και ένθεν της διαχωριστικής γραμμής και δεν είμαι και τόσο αισιόδοξος ότι, παρόλο που ήταν συμφωνημένη, θα μπορέσουμε να την κρατήσουμε.

Μια άλλη σημαντική βελτίωση ήταν ότι, θυμάστε από τον καιρό του σχεδίου Ανάν, είχαν γίνει πολλές συζητήσεις γιατί να έχουμε ξένους δικαστές και λοιπά. Αφαιρέσαμε τους ξένους δικαστές και από την εκτελεστική εξουσία, ως το όργανο που θα επέλυε τέτοιου είδους ζητήματα, και από τη νομοθετική εξουσία, γιατί αυτό μεταξύ άλλων θα παραβίαζε και την διάκριση των εξουσιών, τους αφήσαμε μόνο για ορισμένες περιπτώσεις στην δικαστική εξουσία.

Είχαμε επίσης διασφαλίσει κάτι πάρα πολύ σημαντικό και για πρώτη φορά το απρόσκοπτο δικαίωμα όλων των Κυπρίων, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, να εγκαθίσταται οπουδήποτε στο νησί, να αγοράζουν περιουσία, να κατοικούν, να ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα και επαναλαμβάνω αυτό είχε γίνει για πρώτη φορά. Όλα αυτά που σας λέω είναι καταγεγραμμένα και στο περίφημο ή περιβόητο ανάλογα με την προσέγγιση του καθενός, έγγραφο  Ντάουνερ το οποίο δεν είναι του Ντάουνερ απλώς το έγραψε ο Ντάουνερ, αλλά είναι το έγγραφο που καταγράφει τις συγκλίσεις που είχαν επιτευχθεί μεταξύ 2008 και 2012. Δε θα επεκταθώ, δεν έχω πολύ χρόνο απλά ανέφερα ορισμένα ενδεικτικά παραδείγματα.

Στα υπόλοιπα τρία κεφάλαια τώρα του Κυπριακού που ήταν το περιουσιακό το εδαφικό και το κεφάλαιο της ασφάλειας και των εγγυήσεων δεν είχαμε επιτύχει πρόοδο, γιατί το μεν κεφάλαιο «Ασφάλεια-Εγγυήσεις» σε τελευταία ανάλυση πρέπει να επιλυθεί σε μια ευρύτερη διάσκεψη γιατί εκεί εμπλέκονται και τρίτες χώρες όπως η Ελλάδα, η Τουρκία, το Ηνωμένο Βασίλειο, εμείς εκεί θέλουμε να μπλέξουμε εκεί και το Συμβούλιο Ασφαλείας, για να μπορέσουμε να επιλύσουμε τα συγκεκριμένα ζητήματα, δεν μπορούμε να τα επιλύσουμε μόνοι μας, είναι θέμα Διεθνών συμφωνιών  του ’60, ετεροβαρών συμφωνιών, συμφωνιών που παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο, αλλά που είναι εκεί και ισχύουν. Για αυτό δεν επιτεύχθηκε πρόοδος και επίσης στο εδαφικό επειδή κακώς η τουρκοκυπριακή πλευρά δεν ήθελε καμία συζήτηση πριν το τέλος, έλεγε ότι συμφωνούμε μεν αλλά χωρίς χάρτες και χωρίς αριθμούς, αντιλαμβάνεστε τι θα συζητήσει χωρίς χάρτες και χωρίς αριθμούς, δεν μπόρεσε να επιτευχθεί πρόοδος και αυτό επηρέασε και το περιουσιακό καθώς είναι δυο κεφάλαια συνδεδεμένα.

Αν ξέρεις τι θα πάρεις στο περιουσιακό, στο εδαφικό με συγχωρείτε, ξέρεις και το μέγεθος του προβλήματος που απομένει να επιλυθεί. Διότι με το εδαφικό στις περιοχές που θα επιστραφούν  θα τεθούν υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση θα επιστρέψουν όλοι, θα πάρουν τις περιουσίες τους πίσω και ξέρουμε τι μένει προς επίλυση. Άρα λοιπόν το πραγματικό εμπόδιο που είχαμε μπροστά μας για να μετρήσουμε αντίστροφα ήταν το περιουσιακό. Δεν θα επεκταθώ ούτε εδώ είναι τεράστιο θέμα, αν θέλετε το συζητούμε αργότερα. Η ουσία ποια είναι; Τον Απρίλιο του 2012 τα ηνία στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα τα ανέλαβε ο Ντερβίς Ερόγλου. Είχε γίνει τότε μια συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Γενεύη και συμφωνήθηκε ενώπιων του Γενικού Γραμματέα ότι θα συνεχίσουμε τις συνομιλίες από εκεί που είχαμε μείνει μ τον Ταλάτ, κρατώντας τα κοινά ανακοινωθέντα, κρατώντας τις συγκλίσεις κα προχωρώντας παρακάτω. Δυστυχώς όταν επιστρέψαμε στην Κύπρο διαπιστώσαμε ότι ο Έρογλου κάθε άλλο  παρά σεβάστηκε αυτή τη δέσμευση. Ανέτρεψε όλα τις ουσιαστικές λύσεις που είχαμε επιτύχει με τον Ταλάτ, και αυτήν με την εκτελεστική εξουσία, την διασταυρούμενη ψήφο δηλαδή, επέστρεψε στις χωριστές ψηφοφορίες και επέμενε, ζητούσε ενώ ήταν λυμένο και συμφωνημένο το ζήτημα της κυριαρχίας, επανέφερε το θέμα της κυριαρχίας με έναν πολύ άσχημο τρόπο ζητώντας τη λεγόμενη κυριαρχία ελβετικού τύπου, όπου τυπικά εκεί στο Σύνταγμα είναι γραμμένο ότι τα είναι δεν περιορίζεται από το Ομοσπονδιακό Σύνταγμα, είναι η λεγόμενη εσωτερική κυριαρχία, γ’ αυτό είχε σημασία να μη χαθεί η αδιαίρετη κυριαρχία. Ζητούσε ουσιαστικά παραμονή όλων των υπηκόων ουσιαστικά ζητούσε συνολική ανταλλαγή περιουσιών και πολλά άλλα. Τότε τα Ηνωμένα Έθνη προσπάθησαν ήδη από τα τέλη του 2011 αρχές του 2012 να καταγράψουν τις συγκλίσεις, αυτό που δηλαδή και τελικά έκαναν και μετά την εκλογή Αναστασιάδη.

Όταν τις κατέγραψαν, η Τουρκοκυπριακή κοινότητα κατάλαβε ότι είναι σε πλήρη ρήξη με τα Ηνωμένα Έθνη, δεν συμφωνούσε σχεδόν σε τίποτα και είναι αυτός ο λόγος που ο Έρογλου εγκατέλειψε την Τράπεζα των διαπραγματεύσεων. Δεν ήταν απλώς και μόνο διότι  η Κύπρος αναλάμβανε την Προεδρεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτό ήταν μάλλον το πρόσχημα. Η ουσία ήταν ότι έβλεπε ότι δεν τον έβγαζε πουθενά, θα ήταν εκτεθειμένος έναντι της διεθνούς κοινότητας και με αυτό το πρόσχημα ουσιαστικά από τις συνομιλίες και εκεί μείναμε μέχρι που φτάσαμε στις προεδρικές εκλογές. Τις εκλογές τις κέρδισε ως γνωστόν ο Νίκος Αναστασιάδης είχαμε μια δικαιολογημένη καθυστέρηση λόγω Eurogroup, κουρέματος και όλα αυτά τα αίσχη που είχαν γίνει τότε και άρχισε μια προσπάθεια από το φθινόπωρο το περσινό για να βγει ένα κοινό ανακοινωθέν να αρχίσουμε διαπραγματεύσεις.

Η δική μας η θέση ως ΑΚΕΛ ήταν ευθύς εξαρχής ξεκάθαρη. Εμείς συμβουλεύσαμε τον Πρόεδρο να πάρει το έγγραφο συγκλίσεων για το οποίο είχαμε κι εμείς κάποιες παρατηρήσεις, αυτό ήταν φυσιολογικό διότι δεν ήταν όλες οι συγκλίσεις καταγεγραμμένες , υπήρχαν και κάποιες διαφορές μεταξύ Ντάουνερ ως προς το τι συνιστά σύγκλιση. Δεν υπήρχε σίγουρα η ολική ρήξη που υπήρχε μεταξύ Ντάουνερ και Τουρκοκυπριακής πλευράς. Είπαμε λοιπόν στον Πρόεδρο να βρει αυτές τις συγκλίσεις να δει τις παρατηρήσεις μας ως προς το τι πραγματικά συνιστά σύγκλιση και τι όχι και να προχωρήσει με αυτές και ότι δεν χρειαζόταν κανένα νέο ανακοινωθέν γιατί είχαμε ήδη τα κοινά ανακοινωθέντα. Τον προειδοποιήσαμε ότι αν δοκιμάσει να εφαρμόσει κούφιες προεκλογικές υποσχέσεις  προς ικανοποίηση και της εθνικιστικής πτέρυγας του διοικούντος κόμματος αλλά και των συμμάχων του, των εν δυνάμει συμμάχων του στην κυβέρνηση, τότε το αποτέλεσμα θα ήταν είτε να καταλήξει σε χειρότερες μεταρρυθμίσεις είτε να μην μπορέσει να καταλήξει πουθενά με αποτέλεσμα ακριβώς ο κίνδυνος επιβολής λύσης εκ των έξω να αυξηθεί και μάλιστα σε μια στιγμή που ήμασταν εξαιρετικά αδύναμοι λόγω ακριβώς του μνημονίου.

Είναι καλό να λες ότι δε θα λυγίσουμε, δε θα υποκύψουμε αλά συν Αθηνά και χείρα κίνει. Είμαστε οικονομικά εξαρτώμενοι. Του είπαμε λοιπόν ότι δεν γίνεται το τραπέζι που είναι μισογεμάτο, που θα έλεγα κατά τα 2/3 μισογεμάτο, να το αδειάσεις γιατί κάποιος θα έρθει να το γεμίσει και δε θα μας αρέσει ο τρόπος με τον οποίο θα το γεμίσει. Πρέπει να συνεχίσεις από εκεί που έμεινες. Αλλά του είπαμε θα σε κρίνουμε από το αποτέλεσμα. Αναγνωρίζουμε το δικαίωμά σου να κάνεις ότι νομίζεις και είσαι νέος Πρόεδρος, θα σε κρίνουμε από το αποτέλεσμα. Λοιπόν μπήκαμε σε μια περιπέτεια πέντε μήνες για να βγει ένα ανακοινωθέν, εμείς σε 2 χρόνια είχαμε 76 πυκνογραμμένες σελίδες από συγκλίσεις, κάντε την σύγκριση, αλλά εν πάση περιπτώσει δεν είναι αυτό το θέμα. Το θέμα είναι ότι το ανακοινωθέν που βγήκε είναι όντος υποδεέστερο από αυτά που . Γιατί το λέω αυτό; Δεν το λέω για αυτοεπιβεβαίωση, ούτε το λέω γιατί θέλω να υποβάλω ότι εμείς είμαστε πιο ικανοί και πιο έξυπνοι  από τον Συναγερμό και τον Αναστασιάδη, το λέω για τον εξής απλούστατο λόγο. Δεν ήταν δυνατό με τον Έρογλου να βρεις κάτι καλύτερο από αυτά που βρήκες με τον  Ταλάτ. Ήταν θέμα κοινής λογικής πολιτικής και κυρίως το λέμε για να αντλήσουμε διδάγματα. Ακριβώς αυτή τη στιγμή μπαίνουμε σε συνομιλίες. Εάν δοκιμαστεί και πάλι η ίδια λογική της ανατροπής συγκλίσεων, απλά και μόνο για επικοινωνιακούς λόγους γιατί σας διαβεβαιώνω ότι δεν υπήρχε κανένας άλλος λόγος για να ανατρέψεις συγκλίσεις, τότε αντιλαμβάνεστε ότι θα βρεθούμε και πάλι σε δύσκολη θέση. Αλλά και πάλι από το αποτέλεσμα θα κρίνουμε. Εμείς είμαστε εκεί, εμείς είπαμε ότι το κοινό ανακοινωθέν είναι γεγονός, έστω και με απώλεια, όσον αφορά την αδιαίρετη κυριαρχία, δε χάθηκε ο πόλεμος, χάθηκε ένα επιχείρημα. Δε λέμε ότι δόθηκε εσωτερική κυριαρχία στα κρατίδια αλλά λέμε ότι είχε ανοίξει ξανά το θέμα και χρειάζεται να το παλέψουμε. Είμαστε εκεί, λέμε ότι το ανακοινωθέν είναι γεγονός, τελείωσε, άρχισαν οι συνομιλίες και όλοι έχουμε υποχρέωση πλέον να προσπαθήσουμε, να βοηθήσουμε όσο μπορούμε σε αυτή την προσπάθεια γιατί αντιλαμβάνεστε ότι η παθητική πάροδος του χρόνου δεν μας βοηθά.

Βεβαίως ολόκληρος ο κυπριακός λαός έχει να κερδίσει από τη λύση του Κυπριακού. Αν όμως πάρουμε χωριστά το τι έχει να κερδίσει η καθεμιά από τις δυο κοινότητες πολύ εύκολα καταλήγουμε σε ένα συμπέρασμα. Αυτά που έχουμε να πάρουμε εμείς ως Ελληνοκύπριοι από την λύση χάνονται με την πάροδο του χρόνου. Και εννοώ το περιουσιακό. Αυτή τη στιγμή δυστυχώς στο περιουσιακό ισχύουν αποφάσεις από το Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων οι οποίες έχουν ληθφεί με καθαρά πολιτικά κριτήρια και είναι καταστροφικές για την δική μας την πλευρά. Μαζί με το περιουσιακό φυσιολογικά χάνεται και το περιουσιακό και βεβαίως έχουμε και το θέμα του εποικισμού. Ξέρετε είναι πολύ δύσκολο να λες σε κάποιον που όχι μόνο ο ίδιος αλλά και οι γονείς του και πολύ σύντομα και οι παππούδες του πολύ πιθανό να έχουν γεννηθεί στην Κύπρο, ότι κάποτε η Τουρκία έκανε ένα έγκλημα πολέμου, γιατί το έκανε, και εσύ πρέπει να φύγεις από την Κύπρο. Θα σου πει εγώ εδώ γεννήθηκα, δεν ξέρω ούτε που πέφτει η Τουρκία, πηγαίνετε να τιμωρήσετε την Τουρκία που έκανε έγκλημα πολέμου. Ξέρετε είναι πολύ δύσκολα αυτά και έχουν μεγάλες δυσκολίες να εξηγούμε στην Ευρώπη αυτά τα ζητήματα. Και γι’ αυτόν το λόγο πρέπει να επιδιώξουμε λύση. Δε θέλουμε τη διχοτόμηση. Η διχοτόμηση δεν είναι μόνο το γεγονός ότι εκχωρείς εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Τουρκία, είναι και θέμα βιωσιμότητας. Δεν είναι βιώσιμη λύση και για αυτό το λόγο εμείς επιδιώκουμε τη λύση του Κυπριακού, στηρίζουμε τη διαπραγματευτική διαδικασία για να επιτύχουμε αυτή τη λύση αλλά δε δίνουμε λευκή επιταγή.
Ένα παράδειγμα το θέμα της συνέντευξης του προέδρου στην καθημερινή, που δε ξέρω από που το βρήκε, ένταξη στο ΝΑΤΟ. Εμείς λέμε ότι για μας είναι κόκκινη γραμμή και να συνδέσει λύση του κυπριακού με ένταξη στο ΝΑΤΟ πρέπει να μετρήσει τα κουκιά του. Θα πρέπει να περάσει το δημοψήφισμα και εδώ απαντώ σε αυτούς που μιλούν για ιμπεριαλιστική λύση και σε αυτούς τους αριστερούς που καλόβουλα φοβούνται ότι μπορεί να επιβληθεί μια νατοϊκή λύση όπως και το θέμα της αποστρατικοποίησης. Ξαφνικά στην Κύπρο ανακάλυψαν ότι πρέπει να έχουμε στρατό, με τη λύση του κυπριακού εννοώ, γιατί τώρα έχουμε, δεν γίνεται να μην έχουμε γιατί ξέρετε θα έχουμε υποχρεώσεις στην ΕΕ και πρέπει να στέλνουμε και στρατιώτες. Εκεί που κάνουνε κάποιες επιδρομές και σκοτώνονται τα παιδιά από την Ευρώπη και παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο, πρέπει να στέλνουμε και δικούς μας και αυτό είναι κόκκινη γραμμή για μας αν φύγουμε από τη θέση για αποστρατικοποίηση, που είναι θέση ομόφωνη του εθνικού συμβουλίου και που συμφωνήθηκε με την Τουρκο-κυπριακή πλευρά.

Μεικτό στρατό ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων, στην καλύτερη περίπτωση για μας 60-40, έτσι ήταν με τη Ζυρίχη και εκ περιτροπής με τούρκο διοικητή στη χειρότερη για μας περίπτωση 50-50,αυτό θέλουμε; είμαστε σοβαροί όταν βάζουμε τέτοια ζητήματα; δε στέλνω σε ένα νοσοκόμο, δυο ιατρούς καλύτερα, πρέπει να στείλω στρατό δηλαδή να σκοτώνεται γιατί πρέπει εγώ να είμαι συνεπής με τις υποχρεώσεις μου απέναντι στην ΕΕ και αυτά δεν τα ανοίγει η ΕΕ ούτε το ΝΑΤΟ, η δική μας πλευρά τα ανοίγει, λέμε λοιπόν ότι έχουμε και τις κόκκινες γραμμές μας, και αυτό είναι μήνυμα και στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. 2 λόγια και τελειώνω, νομίζω έχω μακρηγορήσει, για το θέμα του φυσικού αερίου, ξέρετε όλοι μέχρι το 2014 λέγαμε ότι αυτό που μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη λύση ήταν η Ευρωπαϊκή προοπτική τόσο της Κύπρου όσο και της Τουρκίας. Εμείς φυσικά τονίζαμε ως αριστερά ότι μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης μόνο με την έννοια της υποβοήθησης των διεργασιών για λύση του Κυπριακού, όχι επί του περιεχομένου της λύσης και νομίζω δικαιώθηκε απόλυτα αυτή η θέση, λειτούργησε ως καταλύτης, φτάσαμε στα δημοψηφίσματα αλλά δεν επηρέασε την ποιότητα της λύσης. Τώρα αυτό έχει ξεθωριάσει για πάρα πολλούς λόγους.

Η νέα ελπίδα είναι το θέμα του φυσικού αερίου φυσικά. Γιατί; γιατί και η Τουρκία και η Τουρκοκυπριακή πλευρά γνωρίζουν ότι για να μπορέσουν να επωφεληθούν από αυτό το αγαθό, ο μόνος ειρηνικός τρόπος, και τονίζω ειρηνικός γιατί υπάρχει κι άλλος, για να μπορέσουν να επωφεληθούν  είναι η λύση του Κυπριακού και πάνω σε αυτό πρέπει να οικοδομήσουμε, και πρέπει να σας πω ότι ανάμεσα στις πολλές συγκλίσεις που είχαμε, είχαμε και μια που δεν την ονομάσαμε σύγκλιση, ονομάστηκε agreement, συμφωνία, με βάση την οποία όλες ανεξαιρέτως οι θαλάσσιες ζώνες, η αιγιαλίτιδα ζώνη, συνορεύουσα ζώνη, αποκλειστική οικονομική ζώνη, είναι όλες αποκλειστικά ομοσπονδιακή αρμοδιότητα. Είναι πάρα πολύ σημαντικό ότι η οριοθέτηση με γειτονικά κράτη, για μας η Τουρκία. Θα γίνεται από την ομοσπονδία και όχι από τα κρατίδια ,δε θα είναι οριοθέτηση της Τουρκοκυπριακής πολιτείας με την Τουρκία αλλά της ομοσπονδιακής δημοκρατίας με την Τουρκία και ότι η διευθέτηση διαφορών θα γίνεται με βάση τη συνθήκη του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας την οποία απορρίπτει βέβαια η Τουρκία. Είναι όλα μέσα συμφωνημένα, Συμφωνημένο είναι και το πως θα κατανέμονται τα ομοσπονδιακά έσοδα και μέσα σε αυτά τα έσοδα θα είναι και τα έσοδα από το φυσικό αέριο γιατί συμφωνήσαμε ότι οι ομοσπονδιακοί πόροι είναι ομοσπονδιακή αρμοδιότητα. Με δυο λόγια, με τη λύση του Κυπριακού. Εάν γίνει σεβαστή αυτή η συμφωνία και δεν παραβιαστεί από την μία ή από την άλλη πλευρά δεν υπάρχει και κάτι για να λύσεις στο θέμα του φυσικού αερίου. Το πλαίσιο θα είναι εκεί. Νομίζω μακρηγόρησα. Ευχαριστώ για την προσοχή σας.