άρθρο

Σίσσυ Βελισσαρίου, Πανεπιστημιακός ΕΚΠΑ, μέλος της επιτροπής προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ

Εισήγηση στην ημερίδα Ευρώπη και Εκπαιδευτικές πολιτικές.
Πάντειο Πανεπιστήμιο, 5 Απριλίου 2014.

Σίσσυ Βελισσαρίου, Πανεπιστημιακός ΕΚΠΑ, μέλος της επιτροπής προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ

Χαίρομαι ιδιαιτέρως που βρίσκομαι μαζί σας αγαπητοί σύντροφοι και συντρόφισσες από την ομάδα παιδείας του ΚΕΑ. Η ομιλία του κυρίου Κουράκη ήδη μας έχει καλύψει όσον αφορά στη τριτοβάθμια εκπαίδευση. Εγώ θα επικεντρωθώ σε αυτό που θεωρώ κομβικό κείμενο στο οποίο ανάγονται όλες οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε όλες τις πολιτικές που μας έχουν ταλανίσει μέχρι τώρα. Δηλαδή να δούμε από πότε η Ευρωπαϊκή Ένωση ουσιαστικά συγκροτεί το σκληρό νεοφιλελεύθερο λόγο της περί εκπαίδευσης. Αυτό το κείμενο που είναι εμβληματικό, είναι το περίφημο λευκό βιβλίο για την εκπαίδευση και την κατάρτιση το οποίο ανάγεται στο 1995.

Βασική αρχή του λευκού βιβλίου ή λευκής βίβλου όπως λέγεται ειρωνικά είναι ότι έχει τελειώσει η υπόθεση εκπαίδευση με την έννοια της συζήτησης περί εκπαίδευσης και της θεωρητικής ενασχόλησης, για το τι σημαίνει εκπαίδευση, για τη σχέση διδασκόμενου-διδάσκοντος, ποιος είναι ο σκοπός της εκπαίδευσης, τα ιδανικά και λοιπά. Αυτό συμπίπτει χρονικά με την άποψη του Φουκουγιάμα για το τέλος των ιδεολογιών. Όταν ακούμε τέτοιες μεταμοντέρνες τοποθετήσεις ότι κάτι τελειώνει, σημαίνει ότι ξεκινάει απλώς η καταστροφή αυτού του κάτι. Αυτοί οι συνθέτες του βιβλίου λένε ότι ο καθένας μας έχει πειστεί για την ανάγκη στρατηγικών εκπαίδευσης και κατάρτισης που να ανταποκρίνονται στην αγορά και απασχόληση. Απόδειξη ότι αυτό είναι το μεγάλο τέλος των ιδεολογιών για τους σκοπούς της εκπαίδευσης. Βασική αλλαγή για την όποια ο καθένας μας έχει πειστεί είναι το ξεπέρασμα των ιδεολογικών και πολιτισμικών φραγμών που χώριζαν την εκπαίδευση από τις επιχειρήσεις.

Θα προσπαθήσω να αποδείξω ότι με την τεχνοκρατική και την επιφανειακά ουδέτερη γλώσσα της Κομισιόν ότι η λευκή βίβλος όπως και ο νεοφιλελευθερισμός εκφράζει ακραία νεοφιλελεύθερη ιδεολογία, για να πείσει τους ευρωπαίους πολίτες ότι υπάρχει μόνο ένας δρόμος, ο δρόμος της Κομισιόν. Γιατί θέλει να τους πείσει; Η Κομισιόν δεν είναι καν εκλεγμένη , είναι υπάλληλοι που χρηματοδοτούνται από εμάς. Η Κομισιόν όπως και η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια ρεάλ πολιτίκ στο όνομα της αγοράς. Το λευκό βιβλίο ξεκινά με την υπόθεση ότι η εκπαίδευση είναι πλέον το έσχατο μέσο για την επίλυση της ανεργίας. Αναγνωρίζει βέβαια τη συνθήκη του Μάαστριχτ. Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αποκλειστικά επικουρικός διότι η εκπαίδευση παραμένει ως δικαιοδοσία του έθνους κράτους. Ταυτόχρονα επισημαίνει η Κομισιόν ότι η παγκοσμιοποίηση έχει ενισχύσει τη δυνατότητα πρόσβασης στη πληροφορία και τη γνώση. Ταυτίζεται η γνώση με τη παροχή της πληροφορίας, άρα όλο αυτό το οικοδόμημα καταρρέει. Η παραδοσιακή απασχόληση όπως αναφέρεται στο βιβλίο είναι πλέον παρωχημένη. Δεν υπάρχει ένα μοντέλο εργασίας αλλά ο καθένας πρέπει να μπορεί να δρα για την προσωπική ολοκλήρωση. Βλέπουμε σε αυτόν τον λόγο ότι χρησιμοποιείται συνεχώς η παθητική φωνή. Αυτό θέλει να δείξει ότι τα φαινόμενα γίνονται από μόνα τους και σηματοδοτεί μια απολίτικη γλώσσα.

Συμφώνα πάλι με το βιβλίο, βασικός στόχος της εκπαίδευσης ήταν ανέκαθεν η επιτυχής ένταξη των ευρωπαίων στη κοινωνία μέσα από κοινές αξίες. Πρέπει να μαθαίνουμε να είμαστε αυτόνομοι, δηλαδή η έμφαση στον σκληρό νεοφιλελεύθερο λόγο να είναι στην ευθύνη του ατόμου. Άρα η ευθύνη του κάθε ατόμου κοινωνικά είναι να ενταχτεί στη κοινωνία της γνώσης. Η αυτονομία του ατόμου σημαίνει ότι δεν υπάρχει κράτος κοινωνικής πρόνοιας. Όμως στο κείμενο το κράτος πρόνοιας εμφανίζεται ως σκουπιδοτενεκές για τους ανθρώπους που είναι ανήμποροι. Το ονομάζει καθεστώς αναπηρίας, άρα το δημόσιο και δωρεάν σύστημα εκπαίδευσης είναι γι αυτούς που είναι ανάπηροι, είναι αυτοί που έχουν ανάγκη να πηγαίνουν στα σχολεία και να μη πληρώνουν, Απαιτείται η ένταξη του ευρωπαίου πολίτη και για να είναι αυτόνομος θα πρέπει να μη του παρέχονται δημόσια αγαθά και δημόσια εκπαίδευση.

Ο πολίτης που είναι ανάπηρος πρέπει να ενστερνιστεί την έννοια της προόδου, όπου πρόοδος σημαίνει μια τεχνολογία και για να μπορεί να ευχαριστηθεί αυτή τη τεχνολογία πρέπει να αποκτήσει δεξιότητες, άρα η μάθηση είναι απόκτηση δεξιοτήτων. Αυτό υπάρχει για να μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να ανταγωνιστεί την Αμερική στην αγορά προϊόντων και λοιπά. Ένα άτομο το οποίο δεν έχει εκπαιδευτούμε με τον τρόπο που εκπαιδεύεται ο Ευρωπαίος πολίτης και ο όποιος στηρίζει τη μόρφωση του σε εκπαιδευτικά λογισμικά που το ίδιο το βιβλίο λέει ότι είναι ανεπαρκή και το άτομο θα τα βρει δύσκολα στην εργασιακή του απασχόληση. Μια εργασιακή απασχόληση που σημαίνει την κατάτμηση του ατόμου σε πολλαπλά επίπεδα , είναι ο περίφημος ευέλικτος εργαζόμενος.

Το λευκό βιβλίο βλέπει την εκπαίδευση όπου ο Μάρσαλ έλεγε για τον εκπαιδευτικό νόμο στην Αγγλία ότι ο νόμος για τη φτώχεια στη βιομηχανική επανάσταση αντιμετώπιζε τα αιτήματα των φτωχών όχι σαν κομμάτι των δικαιωμάτων των πολιτών αλλά σαν αιτήματα που ικανοποιούνται μόνο αν οι αιτούντες έπαυαν να είναι πολίτες. Έτσι αντιμετωπίζει πια η Ευρωπαϊκή Ένωση την εκπαίδευση. Τα ισα δικαιώματα στην εκπαίδευση στο πλαίσιο της ισότητας ευκαιριών δεν είναι ακριβώς το ίδιο με την εκπαίδευση ως κοινωνικό δικαίωμα. Άρα αυτό που καλεί η Κομισιόν από το 1995 και μετά πέρα από την ιδιωτικοποίηση, κάνει και κάτι άλλο, απαιτεί από τις ευρωπαϊκές χώρες να αναπτύξουν ένα δίκτυο φιλανθρωπίας. Η φιλανθρωπία βασίζεται σε παροχή υποβοήθησης ενός συστήματος εκπαίδευσης που παύει πια να είναι δημόσιο. Η εισαγωγή διδάκτρων όπως επισημαίνει ο ρόλος των πανεπιστήμιων στην Ευρώπη της εκπαίδευσης είναι μια ανακοίνωση της Κομισιόν το 2003 οπού τα δίδακτρα δεν έχουν γενικευτεί.

Πλέον είναι πολύ σαφές ότι τα πανεπιστήμια γίνονται μεταλυκιακή εκπαίδευση και μένει μια κοινωνία οπού είναι διαλυμένη και όσοι μπορούν να έχουν δυνατότητα με τον όρο της αριστείας και όπως αντιλαμβανόμαστε είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν και κυρίως χρειάζεται επαγρύπνηση από τους φοιτητές και τη νεολαία για να καταλάβουν ότι είναι η δική τους ζωή που παίζεται για τα επόμενα 40-50 χρόνια. Ευχαριστώ πολύ.