άρθρο

Θεανώ Φωτίου, βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ, πανεπιστημιακός στο ΕΜΠ

Εισήγηση στην ημερίδα Ευρώπη και Εκπαιδευτικές πολιτικές.
Πάντειο Πανεπιστήμιο, 5 Απριλίου 2014.

Θεανώ Φωτίου, βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ, πανεπιστημιακός στο ΕΜΠ

Καταρχήν να συγχαρώ τους καλεσμένους μας για την τρομακτική αντοχή και το πείσμα σήμερα, που ακριβώς αντανακλά την κατάσταση έκτακτης ανάγκης στην οποία βρισκόμαστε στην Ελλάδα. Συγχρόνως αντανακλά το ότι ο Συριζα αυτή τη στιγμή είναι η αιχμή του δόρατος στην Ευρώπη και δίνει μια μεγάλη μάχη, πρέπει να κερδίσει αυτή τη μάχη για το καλό των αριστερών δυνάμεων της Ευρώπης και για το καλό όλων των λαών της Ευρώπης. Πρέπει να βρεθεί αυτήν τη στιγμή με ένα πολύ εξειδικευμένο πρόγραμμα, το οποίο θα είναι έτοιμος να εφαρμόσει τις πρώτες μέρες που θα βρεθεί στην κυβέρνηση. Οι εξελίξειw είναι συνεχής και ο πολιτικός χρόνο πυκνός, ενώ τις τελευταίες μέρες βλέπουμε την κυβέρνηση να δέχεται αλλεπάλληλα χτυπήματα και βλέπουμε να καταρρέουν όλοι μύθοι της δημοκρατίας και της αντιμετώπισης του φασισμού. Άρα είμαστε πράγματι, με το όπλο παρά πόδας για μια μεγάλη αλλαγή.

Με αυτήν την έννοια η συζήτηση σήμερα ήταν εξαιρετικά χρήσιμη, μόνο που κατανάλωσε τον περισσότερο χρόνο στο πρώτο κομμάτι που είναι από τη μια οι πολλαπλές ερμηνείες και αναγνώσεις του νεοφιλελευθερισμού στην εκπαίδευση και των ειδικότερων μνημονιακών καταστάσεων σε ορισμένες χώρες στην εκπαίδευση. Δεύτερον μια χαρτογράφηση, που απέδειξε ότι έχουμε ταυτόσημα προβλήματα στις 3 χώρες και στη χώρα μας αλλά υπάρχουν και διαφορές. Το πρόβλημά μας δεν είναι μόνο να αναγνωρίζουμε αυτά που είναι copyright, σαν να ακούμε αφήγηση της ελληνικής πραγματικότητας, αλλά να επισημαίνουμε και τις διαφορές εντός του ευρωπαϊκού χώρου και τις διαφορετικές ταχύτητες των χωρών, που είναι υπό μνημονιακή κατάσταση διάλυσης και αυτών που δεν έχουν φτάσει σε αυτό το σημείο. Διότι ένα σχέδιο της αριστεράς που θα ανέτρεπε τους ευρωπαϊκούς θεσμούς απαιτεί γνώση και των 2 πραγμάτων.
Αν πάμε για μια ομογενοποίηση μπορεί να μην κατανοήσουμε τη διαφορετική κατάσταση, παρά τα όμοια χαρακτηριστικά, των χωρών υπό μνημονιακή κατοχή με τις χώρες που δεν βρίσκονται σε αυτή. Παρά το ότι θα επιχειρήσω μια ομογενοποίηση ενός πιθανού χάρτη, θα προσπαθήσω να βρω 5 άξονες που θα έπρεπε να εδράζεται ένας χάρτης για την ευρωπαϊκή αριστερά. Θα επισημάνω 2 παράγοντες που κάνουν τη μεγάλη διαφορά και ο ένας αφορά την ανεργία των νέων, βόμβα στα θεμέλια της Ευρώπης, ο οποίος όμως αναδιατάσσει το ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό και εργασιακό τοπίο. Δεύτερο την καταστροφή των παραγωγικών, κοινωνικών και οικονομικών δυνάμεων των χωρών υπό μνημονιακή κατοχή , όπως της Ελλάδας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και ούτω καθεξής. Αυτές είναι 2 βασικές διαφορές και οφείλουμε να τις αναδεικνύουμε αλλιώς δεν ωφελούμαστε σαν αριστερά με το να ομογενοποιούμε τα πάντα. Η ανεργία των νέων είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα διότι η Ευρώπη αριθμεί 14 εκατομμύρια ανέργους αυτήν τη στιγμή και το τελευταίο τρίμηνο του 2012 η Ισπανία είχε 55,2% , η Πορτογαλία 38,4%, η Ιταλία 36,9% και η Ελλάδα 57,9%, ενώ σήμερα 62% στην ανεργία των νέων. Εδώ δεν έχουμε μια παράπλευρη απώλεια της κρίσης, όπως προσπαθούν να μας πείσουν, αλλά είναι το αποτέλεσμα της διαχείρισης του χρέους των κρατών μελών, που μεταφέρει πόρους από την ανάπτυξη στην αποπληρωμή του χρέους.
Επομένως το θέμα της ανεργίας των νέων και της εκπαίδευσης είναι αλληλένδετο με το θέμα του χρέους, αν δεν υπάρξει λύση του χρέους, δεν μπορούμε να λύσουμε το πρόβλημα αυτό και δεν θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε καινούργια κατάσταση στις χώρες μας για την εκπαίδευση και την Αριστερά. Για αυτό σε κάθε βήμα το Ευρωπαϊκό γίγνεσθαι και τα δεδομένα είναι αλληλένδετα με τη ζωή και το μέλλον των κρατών μελών και αν δεν ανατρέψουμε με νέους συσχετισμούς το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο από τη μια και από την άλλη με νέες προτάσεις αυτά τα κομβικά σημεία, νομίζω ότι όλα τα υπόλοιπα θα καταρρέουν de facto. Άρα ξέρετε πολύ καλά ότι η Ευρώπη απαντάει στο θέμα της ανεργίας και το φασισμό με ασπιρίνες, δηλαδή δίνει 270 ευρώ για κάθε άνεργο νέο άπαξ, σε διάστημα 7 ετών. Αυτό σημαίνει ότι δίνει ασπιρίνες για τον καρκίνο, αυτό σημαίνει ότι διαθέτει 6-7 δις σε αυτό το διάστημα για την ανεργία των νέων, όταν διέθεσε 70 δις για τη σωτηρία των τραπεζών. Επομένως αυτό είναι ένα κεντρικό στοιχείο που πρέπει να παλέψει η Αριστερά σύσσωμη στην Ευρώπη αν θέλουμε να δημιουργήσουμε νέες καταστάσεις στο πεδίο της εκπαίδευσης. Το δεύτερο είναι ότι έχουμε να κάνουμε στις χώρες που βρίσκονται υπό μνημονιακή κατοχή, με μια κατάρρευση του παραγωγικού μοντέλου. Εάν σήμερα δεν συνδέσουμε το σχέδιο παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας που εκπονεί η Αριστερά με τις εκπαιδευτικές κατευθύνσεις είμαστε χαμένοι. Αυτή είναι μια μεγάλη διαφορά για τις χώρες που βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση. Με αυτές τις συλλογισμούς θα σκεφτόμουν 5 άξονες για μια ευρωπαϊκή αριστερή εκπαιδευτική πολιτική.
1ον Την επανίδρυση του ενιαίου, δημόσιου, δωρεάν, ευρωπαϊκού χώρου εκπαίδευσης και έρευνας σε αντιπαράθεση με τον ενιαίο χώρο εκπαιδευτικών προϊόντων και υπηρεσιών. Επιπλέον, με σαφή σχεδιασμό, συγκεκριμένες δράσεις αντιμετώπισης της ανεργίας των νέων. Όχι επιδοματικού χαρακτήρα, όχι τύπου μαθητεία που δεν αντιμετωπίζουν το ζήτημα της ανεργίας των νέων.
2ον Την επαναθεμελίωση του μορφωτικού και πολιτιστικού περιεχομένου της εκπαίδευσης, ως δημοσίου αγαθού, η οποία δομείται με κέντρο τη διδακτική σχέση, με κέντρο τον εκπαιδευτικό. Αυτή η σχέση δεν αναπληρώνεται με μεθόδους τύπου e-learning. Στο κέντρο αυτή η εκπαίδευση έχει το διδάσκοντα και τη διδακτική σχέση, είναι μια σχέση θεμελιακή, σχέση διακινδύνευσης, σχέση εμπιστοσύνης και έμπνευσης.
3ον Την οριστική γνώση για όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης ως αντιπαράθεση στην κατακερματισμένη, εξειδικευμένη γνώση από το Δημοτικό μέχρι την έρευνα. Μια γνώση που δίνει τη δυνατότητα να αναδεικνύονται οι κλίσεις, η δημιουργία των εκπαιδευομένων και όχι μια γνώση που τους καθιστά αδρανή υποκείμενα λόγω της εξειδικευμένης γνώσης. Άρα ένα άλλο υπόδειγμα ολιστικής γνώσης, που θα διαπερνάει όλες τις βαθμίδες τις εκπαίδευσης και θα δημιουργήσει ρήξεις, ακόμη και ανάμεσα στους Αριστερούς.
4ον Τη δημιουργία ενός δημοκρατικού χάρτη για την εκπαίδευση με στόχο τον εκδημοκρατισμό δομών και περιεχομένου.
5ον Το σεβασμό και την ενίσχυση των εκπαιδευτικών προτεραιοτήτων του κάθε κράτους μέλους. Εδώ πρέπει να αναγνωρίσουμε εξαρχής ότι έχουμε διαφορετικές αφετηρίες εκκίνησης. Άρα να υπάρχουν διαφορετικές προτεραιότητες για τα κράτη και τα εκπαιδευτικά τους προγράμματα σε συνδυασμό με έναν σεβασμό για την εκπαιδευτική παράδοση, την ιστορία και τα αναπτυξιακά πρότυπα της κάθε χώρας. Ο Σύριζα τα έχει λάβει σοβαρά υπόψη του και έχει εκπονήσει ένα πρόγραμμα.
Η Αριστερά, όπως γνωρίζετε, δεν έχει μάθει να διατυπώνει προτάσεις για κυβέρνηση , έχει μάθει αντίθετα να διατυπώνει αιτήματα και αντιστάσεις. Εμείς όμως είμαστε υποχρεωμένοι να διατυπώσουμε πρόγραμμα, πράγμα δύσκολο μιας και είχαμε να αντιστεκόμαστε στη νεοφιλελεύθερη επίδραση. Μια παρατήρηση όσον αφορά το άρθρο 16, που δεν γίνεται να είναι το φωτεινό παράδειγμα από τη στιγμή που έχει κουρελιαστεί όλο το Σύνταγμα, γιατί στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα από το άρθρο 16.
Μεθοδολογικά αντιμετωπίσαμε 3 προβλήματα.
1ον Το σχέδιο δεν θα μπορούσε παρά να είναι αντίπαλο σε όλη τη νεοφιλελεύθερη και μνημονιακή λαίλαπα. Άρα χαρτογράφηση όλων όσων έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια και απάντηση σε αυτά. Δεν αρκεί όμως καθώς λείπει η κεντρική ιδέα, την οποία ανέλυσε ο Α. Μπαλτάς. Ο συγκλονιστικός αυτός συνδυασμός που υποσχόμαστε σε όλους τους Έλληνες είναι μια δημόσια και δωρεάν εκπαίδευση που θα είναι ποιοτικά αναβαθμισμένη, ενώ αυτό ο νεοφιλελευθερισμός θεωρεί ότι το ποιοτικά αναβαθμισμένο δεν μπορεί να είναι μαζικό, δεν μπορεί να είναι δημόσιο, πρέπει να είναι ιδιωτικό. Σε αυτήν τη συγκλονιστική σύγκρουση που εμείς πιστεύουμε ότι δεν είναι ασύμβατη η σύνθεση αυτών των θεμάτων, εμείς υποσχόμαστε στο λαό.
Παραπέρα γνωρίζουμε ότι ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικό, αυτό που δουλεύουμε σήμερα στο Σύριζα είναι ένα συγχρονικό πρόγραμμα, δηλαδή έχει συγχρονικότητες, δουλεύεται σε πολλούς χρόνους παράλληλα. Εμείς είμαστε υποχρεωμένοι να δουλεύουμε σε σχέση με ένα μοντέλο του σοσιαλισμού που έχουμε στο μυαλό μας για την παιδεία, με ένα πιο εξειδικευμένο μοντέλο που είναι ένα όραμα, το οποίο δεν υπάρχει ακόμα ο σοσιαλισμός, αλλά το καταφέρνει μια κυβέρνηση της Αριστεράς. Σε πρώτο χρόνο όμως υπάρχουν οι κατεπείγουσες ενέργειες, από τη στιγμή που βγαίνουμε κυβέρνηση και δεν μπορούμε να υλοποιήσουμε το σοσιαλισμό ούτε και το μακροπρόθεσμο πρόγραμμα , όμως όλα αυτά πρέπει να είναι αλληλένδετα για να μην χαθούμε. Άρα δουλεύουμε το συνολικό πρόγραμμα συγχρονικά και εξειδικεύουμε στην κάθε φάση τι θα κάνουμε, όπως τους πρώτους έξι μήνες μέχρι να εγκαθιδρυθεί μια κυβέρνηση της Αριστεράς, ποια άμεσα μέτρα θα πάρουμε και ποιο θα είναι το μεσοπρόθεσμο σχέδιο.
Τέλος, με ποιους πειραματικούς τρόπους δοκιμάζουμε το μεσοπρόθεσμο σχέδιο τον πρώτο καιρό για να δούμε αν λειτουργεί και συγχρόνως με ποια υποκείμενα θα πείσουμε τους μαθητές, φοιτητές και καθηγητές να το δεχτούν. Άρα με συνεχείς προσαρμογές και τροφοδοτήσεις , καθώς είναι ένα σχέδιο εν κινήσει γιατί δεν γνωρίζουμε τη στιγμή της ανάληψης της εξουσίας και τι θα βρούμε μπροστά μας, άρα είναι ένα σχέδιο επάλληλων προσαρμογών. Ευχαριστώ.