άρθρο

Αχμέτ Ινσέλ , καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας στη Σορβόννη και στο Πανεπιστήμιο Γαλατασαράι, ιδρυτής του περιοδικού Birikim

Εισήγηση από την εκδήλωση “Οι εξελίξεις στο Κυπριακό“, που διοργάνωσαν το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς και οι εφημερίδες ΑΥΓΗ και Eποχή, Σάββατο 15 Μαρτίου 2014, Νομική Σχολή.

Αχμέτ Ινσέλ , καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας στη Σορβόννη και στο Πανεπιστήμιο Γαλατασαράι, ιδρυτής του περιοδικού Birikim

 

Καλησπέρα,θα ήθελα να ευχαριστήσω το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς και τις εφημερίδες Αυγή και Εποχή για την οργάνωση και την πρόσκληση. Επίσης να εκφράσω τη συμπάθεια μου για την Αυγή καθώς με έχει φιλοξενήσει και έχει μεταφράσει άρθρα μου στο παρελθόν ,όπως και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, καθώς τυγχάνει να έχω υπάρξει κοντά του στο Παρίσι και να έχει μεταφράσει βιβλία του, κυρίως το Φασισμός και Δικτατορία στα τουρκικά τη δεκαετία του ’80.

Θα σας δώσω σύντομα κάποια στοιχεία για το χάος που επικρατεί σήμερα στην Τουρκία. Το όνομα κυρίως αυτού του χάους σήμερα είναι η αυταρχική εξουσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μετά από 11 χρόνια εξουσίας του κόμματος δικαιοσύνης και ανάπτυξης του AKP, βρισκόμαστε σε μια περίοδο που φαίνονται πια τα στοιχειά μιας αυταρχικής διακυβέρνησης. Δε θα δώσω λεπτομέρειες αλλά κάποιες εντυπώσεις τα πρώτα 9-10 χρόνια του AKP ήταν τα χρόνια της δημιουργίας μιας σταθερότητας και πολιτικής και οικονομικής, ήταν μια σταθερότητα συντηρητική και μια οικονομία νεοφιλελεύθερη αλλά ήταν κάτι που μεγάλο μέρος των Τούρκων το εκτιμούσε σε σχέση ειδικά με αυτά που είχε περάσει η χώρα τις προηγούμενες δεκαετίες. Άνθρωποι όπως εγώ,  ήμασταν ενάντια  σε αυτήν την κυβέρνηση, ξέραμε όμως ότι αυτό το κόμμα ταυτόχρονα εκπροσωπούσε και μια ομαλοποίηση της πολιτικής ζωής. Τα πράγματα έγιναν όπως τα περιμέναμε, το μόνο που δεν έγινε και ίσως το χάος το σημερινό μας επιτρέψει να το δούμε είναι ότι βγήκαμε από έναν αυταρχισμό αυταρχικό τον οποίο τον έλεγχαν οι στρατιωτικοί, αλλά δεν περάσαμε σε μια πραγματική δημοκρατία. Με άλλα λόγια βγήκαμε από έναν αυταρχισμό που είχε το χρώμα των στρατιωτικών και περάσαμε σε έναν αυταρχισμό που έχει το χρώμα του συντηρητισμού και του ενός προσώπου. Με λίγα λόγια μέσα σε αυτό το χάος, μέσα σε αυτή την κρίση,είναι η κρίση του αυταρχισμού της υπερβολικής εξουσίας στα χέρια ενός ανθρώπου. Με δύο λόγια, σήμερα, ο Ρεντζέπ Ταγίπ Ερντογάν ελέγχει την αστυνομία, ελέγχει τη δικαιοσύνη ,ο στρατός είναι μάλλον ουδέτερος και επίσης ελέγχει ένα μεγάλο κομμάτι από τα ΜΜΕ και την πλειονότητα των Πανεπιστημίων.

Είναι η κρίση λοιπόν της υπερβολικής συγκέντρωσης εξουσίας στα χέρια ενός ανθρώπου, ενός ανθρώπου ο οποίος θέλει να γίνει ο νέος ιδρυτής της Τουρκίας,το όνειρο του είναι να παραμείνει στη εξουσία μέχρι το 2023 που θα είναι τα 100 χρόνια από την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας. Η κρίση, και αυτό είναι το άλλο  πρόβλημα, δεν προέρχεται από μία αύξηση της δύναμης της αντιπολίτευσης αλλά από μία εσωτερική μάχη μέσα στο ίδιο μπλοκ, το Ισλαμό-συντηρητικό, ανάμεσα στο κόμμα, το AKP,και μια κοινότητα. Η κοινότητα του Φετουλάχ Γκιουλέν την οποία σίγουρα έχετε ακούσει, είναι από το 2002 ένας σιωπηρός σύμμαχος του AKP και με τη βοήθεια της αστυνομίας και των δικαστών που είναι κοντά σε αυτή την κοινότητα, μπόρεσε το AKP να χτυπήσει την εξουσία του στρατού. Αυτή η εξουσία της αστυνομίας και των δικαστών η οποία ελέγχεται από μια θρησκευτική κοινότητα, προφανώς δεν είναι ένα δημοκρατικό πρότυπο. Πρόκειται για ένα πρότυπο το οποίο αυτή τη στιγμή διαλύεται σε μια πολύ σκληρή σύγκρουση ανάμεσα στον Ταγίπ Ερντογάν προσωπικά και στον Φετουλάχ Γκιουλέν προσωπικά. Προφανώς δεν είμαστε υπέρ να ανατραπεί ο Ταγίπ Ερντογάν από συνωμοσίες αστυνομικών και δικαστών που βρίσκονται κοντά στην κοινότητα του Γκιουλέν.

Ταυτόχρονα όμως αυτή η αστυνομία και αυτοί οι δικαστές αποκαλύπτουν αυτή τη στιγμή υποθέσεις διαφθοράς οι οποίες είναι εξαιρετικά μεγάλες και εξαιρετικά ενοχλητικές, όλης της εξουσίας και του Ερντογάν προσωπικά. Ο Ρεντζέπ Ταγίπ Ερντογάν για να υπεραμυνθεί αυτών των κατηγοριών και να προστατέψει τους υπουργούς και τα παιδιά των υπουργών του,επιχειρηματίες κοντινούς σε αυτούς,αυτό που έχει κάνει αυτή τη στιγμή είναι να διατάξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Θα σταματήσω εδώ την περιγραφή,θα σας δώσω μόνο μια εικόνα,είναι σαν να έχουμε στην εξουσία έναν ‘Μπερλουσκόνι’ και να μάχεται κατά αυτής της εξουσίας μια οργάνωση αντίστοιχη του Opus Dei.

Οι τοπικές εκλογές που θα γίνουν στις 30 Μαρτίου έχουν πάρει το χαρακτήρα ενός μεγάλου διακυβεύματος, στην πραγματικότητα ενός δημοψηφίσματος υπέρ ή κατά του Ταγίπ Ερντογάν. Σε κάθε περίπτωση είτε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κερδίσει τις εκλογές είτε βιώσει μια μεγάλη πτώση στις ψήφους που λαμβάνει συνήθως ,σε κάθε περίπτωση θα είναι ένας πολιτικός σε παρακμή, αλλά αυτή η παρακμή μπορεί να διαρκέσει πάρα πολύ.
Και τώρα για το Κυπριακό πρόβλημα, παραδόξως από την κρίση που ξεκίνησε από τον Ιούνιο από τα γεγονότα του πάρκου Γκεζί και την παρακμή του Ερντογάν που ξεκίνησε τον Ιούνιο με το Γκεζί, οι Τούρκοι είτε στη Δεξιά είτε στην Αριστερά είναι απολύτως απασχολημένοι με αυτή την κρίση. Αυτή η κατάσταση έχει γίνει λοιπόν μια ευκαιρία για την επίλυση του Κυπριακού προβλήματος. Δεύτερον, η πολιτική του AKP πάει από την μια ήττα στην άλλη. Υπάρχει η αποτυχία της Τουρκίας στο Συριακό ζήτημα, αποτυχία της επίσης στην Αίγυπτο και με αυτό τον τρόπο ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος πριν από ένα χρόνο ήταν ανερχόμενο αστέρι στην περιοχή και μέσα στο περιβάλλον της Αραβικής Άνοιξης έχει γίνει πια μάλλον παράδειγμα προς αποφυγή. Δεν υπάρχουν πλέον διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ, με την Αίγυπτο και με τη Συρία, επομένως είμαστε εκτός παιχνιδιού στη Μέση Ανατολή.

Το AKP θέλησε να προτείνει μια αρκετά αστεία θεωρία για να εξηγήσει αυτό που συμβαίνει. Ο όρος λοιπόν που πρότεινε το AKP, ήταν η πολύτιμη μοναξιά στην εξωτερική πολιτική. Τη στιγμή που υπάρχει λοιπόν αυτή η μοναξιά στην εξωτερική πολιτική και στο Κυπριακό δεν έχουμε κανένα σύμμαχο και σε αυτή την περιοχή είμαστε εσωστρεφείς και οι Τούρκοι εθνικιστές ασχολούνται περισσότερο με την επίλυση του Κουρδικού παρά του Κυπριακού ζητήματος. Μια επίλυση του Κουρδικού προβλήματος πολιτική και ειρηνική που θα αναγνώριζε την ίση ταυτότητα Κούρδων και Τούρκων, ανησυχεί περισσότερο τους εθνικιστές περισσότερο από μια λύση του Κυπριακού. Θα μου πείτε σε αυτή την περίπτωση ότι ο Ερντογάν έκανε κάτι καλό, ότι άνοιξε την λύση του Κουρδικού, αυτό είναι αλήθεια, στα θετικά της διακυβέρνησης του AKP, ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με το PKK. Εδώ και ενάμιση χρόνο δεν υπάρχουν νεκροί στη σύγκρουση μεταξύ στρατού και guerrilla Κουρδικής, η κουρδική ταυτότητα είναι ημιεπίσημα αναγνωρισμένη και οι Κούρδοι κερδίζουν όλο και περισσότερο την αναγνώριση της ύπαρξης τους και της ταυτότητας τους. Η λύση στο Κουρδικό ζήτημα έχει πάρει μια δυναμική που ξεπερνάει και τον Ερντογάν και το AKP. Η επίλυση του Κουρδικού ζητήματος έχει περάσει πια ένα σημαντικό κατώφλι, δε μπορεί πια να γυρίσει πίσω. Επομένως οι Τούρκοι εθνικιστές είναι πολύ πιο ανήσυχοι με την πιθανή αναγνώριση δικαιωμάτων στους Κούρδους και είναι όλοι κινητοποιημένοι για να σταματήσουν μια πιθανή λύση που θα σήμαινε αναγνώριση δικαιωμάτων στους Κούρδους ίσων με τους Τούρκους. Και οι εθνικιστές της Δεξιάς και οι εθνικιστές της Αριστεράς είναι εντελώς παραλυμένοι αυτή τη στιγμή από τη συνεχή άνοδο μιας πιθανής επίλυσης του Κουρδικού και αναγνώριση δικαιωμάτων στους Κούρδους. Γι’ αυτό και σήμερα οι διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό που έχουν ξεκινήσει πάνω από ένα μήνα πάλι. Οι εθνικιστές της Αριστεράς και της Δεξιάς δεν έχουν πει τίποτα απολύτως για το θέμα. Το AKP είναι απολύτως απασχολημένο με την επίθεση που δέχεται από την κοινότητα Γκιουλέν. Με αυτό τον τρόπο το Κυπριακό σίγουρα δεν υπάρχει στη ατζέντα των πολιτικών συζητήσεων στην Τουρκία.

Πιστεύω πως είναι μια πολύ μεγάλη ευκαιρία για την επίλυση του Κυπριακού προβλήματος και πιστεύω πως και η κρίση στην Ελλάδα επιτρέπει την ίδια ευκαιρία. Επομένως αν στην Τουρκία και στην Ελλάδα είμαστε στραμμένοι στα δικά μας προβλήματα και αφήσουμε ήσυχους τους Κύπριους, πιστεύω πως ότι είναι μια ευκαιρία να λυθεί το Κυπριακό. Γι’ αυτό πιστεύω πως και οι κρίσεις έχουν και θετικά. Η Ελλάδα πληρώνει ένα πολύ υψηλό κοινωνικό τίμημα μέσα σε αυτή την κρίση, η Τουρκία μπορεί να πληρώσει ένα πολύ μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό τίμημα λόγω του χάους στο οποίο βρίσκεται αλλά αν τουλάχιστον αφήσουμε ήσυχους τους Κύπριους συντρόφους μας μπορούμε να πούμε ότι έχουμε βγάλει κάτι θετικό. Σας ευχαριστώ.