άρθρο

Αναζητώντας την «άλλη» Ευρώπη: η εισαγωγική ομιλία του Θωμά Μπεχλιβάνη

«Η αληθινή μεγαλοφροσύνη απέναντι του μέλλον
 έγκειται στο να δίνουμε τα πάντα στο παρόν»
Albert Camus
Η Ευρώπη ήταν και είναι σαν τον Ιανό, με δύο πρόσωπα: ένα απεχθές και ένα γοητευτικό. Το πρώτο συνδέεται με την αποικιοποίηση και τη στυγνή εκμετάλλευση του κόσμου, τους αμέτρητους εσωτερικούς και διεθνείς πολέμους, με κορυφαίους τους δυο παγκοσμίους του 20ου αιώνα, και τη σκληρή ταξική εκμετάλλευση των λαών της, που έφερνε συχνά τους πληθυσμούς της στα όρια της λιμοκτονίας. Το δεύτερο αναδείχθηκε, κυρίως από την εποχή του Διαφωτισμού και μετά, μέσα από τους αγώνες των λαών της και τις μεγάλες εθνικές και κοινωνικές  επαναστάσεις, που κατέκτησαν και εμπέδωσαν τις δημοκρατικές ελευθερίες,  κατοχύρωσαν τα ανθρώπινα δικαιώματα και εμβάπτισαν τον πολιτικό και κοινωνικό της βίο στις αξίες της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της κοινωνικής αλληλεγγύης.
Αντιφατική πάντα η Ευρώπη, γι’ αυτό άκρως ενδιαφέρουσα από ιστορική άποψη ως εμβρυουλκός των παγκόσμιων εξελίξεων στον νεότερο κόσμο, μετά την οδυνηρή εμπειρία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου φαίνεται να αποφάσισε, αν και άκρως διχασμένη από τον Ψυχρό Πόλεμο, ότι έπρεπε να εξαφανίσει το απεχθές πρόσωπό της και να αναδείξει, μόνιμα και οριστικά, το πρόσωπο που σμίλεψαν τα ανθρωπιστικά της ιδανικά και οι μεγάλες κοινωνικές και πολιτικές της κατακτήσεις. Το μεταπολεμικό όραμα της ενωμένης Ευρώπης και οι προσπάθειες της υλοποίησής του από την Ε.Ο.Κ. και Ε.Ε. μετέπειτα υιοθετήθηκαν με ελπίδα από τους περισσότερους ευρωπαϊκούς λαούς, ανάμεσα στους οποίους και τον δικό μας.

Όμως, η ελπίδα μιας πραγματικής ενοποίησης όλης της ευρωπαϊκής ηπείρου ναυάγησε κάπου ανάμεσα στη στρατηγική του κεφαλαίου της Δύσης και το αυταρχικό μοντέλο της Ανατολής. Οι «ταλιμπάν» των δύο κόσμων έκαναν τα πάντα, ώστε να αποτύχουν όλες οι κινήσεις που αποσκοπούσαν στη σύνθεση των δημοκρατικών ελευθεριών και της κοινωνικής δικαιοσύνης, είτε λεγόταν πείραμα της Τσεχοσλοβακίας, είτε συγκυβέρνηση του Άλντο Μόρο και του Μπερλινγκουέρ στην Ιταλία. Κι όταν ο «Υπαρκτός Σοσιαλισμός» κατέρρευσε κάτω από το βάρος της αποτυχίας του, τότε ο νεοφιλελευθερισμός άρχισε να αλωνίζει ανεξέλεγκτος, αφαιρώντας σιγά – σιγά όλες τις κατακτήσεις της μεταπολεμικής Ευρώπης και αποδομώντας, χωρίς ρητά να το ομολογεί, τις βασικές ιδρυτικές αρχές της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Παρά τα εμφανή σημάδια της αποτυχίας του νεοφιλελεύθερου μοντέλου, οι θιασώτες του επιμένουν πεισματικά στην εφαρμογή του επικαλούμενοι το μέλλον, όπου δήθεν η Ευρώπη, μετά από σκληρές θυσίες, θα είναι «ανταγωνιστική» απέναντι στις νέες αναδυόμενες δυνάμεις – η οικονομία υπεράνω της πολιτικής! Όπως σε κάθε κοντόφθαλμη κίνηση, τα αδιέξοδα καιροφυλακτούν και ήδη αρχίζουν να είναι ορατά. Η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, η υποστήριξη σε φασιστοειδείς ομάδες στην Ουκρανία και άλλες ανατολικές χώρες, η προσπάθεια περιχαράκωσης και απομόνωσης της Ρωσίας από τα ευρωπαϊκά πράγματα, αποτελούν ενδεικτικές πράξεις σταδιακής υπονόμευσης του παγκόσμιου ρόλου της Ε.Ε. Γιατί, σίγουρα, χωρίς ένα τρόπο συνύπαρξης και συνεργασίας με τη Ρωσία, η Ευρώπη θα είναι κολοβωμένη, δύναμη μόνον συμπληρωματική και εξαρτώμενη από τους μεγάλους παίχτες.

Ήδη η αποτυχία της Ευρώπης φαίνεται σε δυο τομείς: Ο πρώτος μάς αφορά άμεσα και έχει σχέση με το οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο που πιεστικά επιζητούν οι κυρίαρχοι κύκλοι να δεχτούμε. Αν υποκύψουμε, θυσιάζουμε το παρόν για ένα ακόμη πιο σκοτεινό μέλλον, συμβάλλουμε σε μια κατεξοχήν αντι-ευρωπαϊκή πορεία, αφού θα αναγκαστούμε να εγκαταλείψουμε το μεταπολεμικό ευρωπαϊκό κεκτημένο και να επιστρέψουμε σε σκοτεινές εποχές. Η αντίστασή μας, εκτός από την υπεράσπιση της χώρας και της ζωής μας, προασπίζεται αυτόχρημα τις αξίες και τα ιδεώδη της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Ένας τέτοιος αγώνας στο παρόν μάς καθιστά μεγαλόφρονες έναντι του μέλλοντός μας. Η δεύτερη αποτυχία αναδύεται ζοφερή αυτές τις μέρες μέσα από τα νερά της Μεσογείου. Η άκριτη αποδοχή και η σύμπραξη της Ε.Ε. με την πολιτική των ΗΠΑ στις μουσουλμανικές χώρες της Μέσης Ανατολής, αντί του αυτόνομου και σταθεροποιητικού ρόλου της, οδήγησε στο σημερινό χάος, στην πλημμυρίδα των προσφύγων και των χιλιάδων θυμάτων, για τα οποία έχει ακέραιη την ηθική και πολιτική ευθύνη. Αντί για πηγή σταθερότητας, έγινε πηγή συγκρούσεων, τις συνέπειες των οποίων εισπράττει πια και η ίδια.

Αυτή η Ευρώπη, η σημερινή, οδεύει στην αποτυχία της. Για μιαν άλλη Ευρώπη αγωνίστηκαν οι λαοί της στον μεγάλο αντιφασιστικό πόλεμο, μιαν άλλη Ευρώπη είχαμε στο νου μας, όταν γίναμε ισότιμα μέλη το 1979. Στο χέρι των λαών της είναι αν θα προχωρήσει αποφασιστικά στο μέλλον ή θα επιστρέψει στους παλιούς εφιάλτες!

                                   Θωμάς Μπεχλιβάνης
                                    Δρ Νεοελληνικής Φιλολογίας
                                    Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος