άρθρο

Έφη Καλαμαρά συντονίστρια Τμήματος Παιδείας ΣΥΡΙΖΑ

Εισήγηση στην ημερίδα Ευρώπη και Εκπαιδευτικές πολιτικές.
Πάντειο Πανεπιστήμιο, 5 Απριλίου 2014.

 

Έφη Καλαμαρά συντονίστρια Τμήματος Παιδείας ΣΥΡΙΖΑ

Μετά τη λεπτομερή ανάλυση όλων όσων μίλησαν το πρωί, που μας εξήγησαν το πλαίσιο στο οποίο βρισκόμαστε σήμερα, ένα πλαίσιο ευρωπαϊκών πολιτικών που χαρακτηρίζεται από το ότι έχει μετατρέψει την εκπαίδευση, σε όλες τις χώρες της Ευρώπης,  από κοινωνικό αγαθό σε οικονομικό μέγεθος. Αυτό που είναι επιτακτική ανάγκη όμως, είναι να παλέψουμε όλοι εμείς όχι μόνο να για να αποτρέψουμε τις προωθούμενες νεοφιλελεύθερες πολιτικές αλλά συγχρόνως να παλέψουμε για να υλοποιήσουμε τα δικά μας οράματα. Είμαστε πολύ συνηθισμένοι να παρουσιάζουμε την κατάσταση που ζούμε, τις στάσεις που δημιουργούμε με τη δράση μας, αλλά ίσως έχουμε μέσα μας όλη αυτήν την παθογένεια της Αριστεράς, την πιθανή διακυβέρνηση αύριο, καθώς δεν θέλαμε να απαντήσουμε με συγκεκριμένες θέσεις και προτάσεις.

Τα πράγματα όμως έχουν αλλάξει για την Ελλάδα και ελπίζω να αλλάξουν για άλλες χώρες μέλη της Ευρώπης Ένωσης. Εδώ πια δεν μπορούμε μόνο να καταγγέλλουμε τις μακροχρόνιες νεοφιλελεύθερες πολιτικές, επιλογές των κυβερνήσεων, που ήταν απόλυτα ενταγμένες σε αυτό που αναλύσαμε την ευρωπαϊκή στρατηγική για την εκπαίδευση, που διέβρωσε το δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα της εκπαίδευσης. Πρέπει να δώσουμε συγκεκριμένες απαντήσεις, καθώς θεωρούμε ότι είναι υποχρέωση των μελών και στελεχών του Σύριζα αλλά και απαίτηση της κοινωνίας. Πρέπει να απαντήσουμε στο πως θα σταματήσουμε την καταστροφή και για το πώς η κυβέρνηση της Αριστεράς, που θα έρθει αύριο, θα βάλει τέλος από την πρώτη μέρα σε αυτά τα χρονίζοντα προβλήματα το οποία έχει συσσωρεύσει και παροξύνει η εκπαιδευτική πολιτική των τελευταίων χρόνων.

Με άλλα λόγια είναι επιτακτική ανάγκη να μιλήσουμε τώρα για το σχολείο που οραματιζόμαστε, να φωνάξουμε δυνατά ότι θέλουμε ουσιαστική γνώση, ως μέσο χειραφέτησης και ως εργαλείο αμφισβήτησης. Να μιλήσουμε για τις πραγματικές ανάγκες των μαθητών, καθώς ο φοιτητής είναι δείγμα ενώ ο μαθητής όχι, να τους ακούσουμε λοιπόν. Να αρνηθούμε την υποταγή της παιδαγωγικής στην κυρίαρχη πολιτική. Πλέον η παιδαγωγική, τα περιεχόμενα των εκπαιδευτικών προγραμμάτων και των βιβλίων καθορίζονται όχι σε στρογγυλά τραπέζια σαν και αυτά, αλλά σε τραπέζια καπιταλιστικών υπέρ-οργανισμών και όχι από τους άμεσα εμπλεκόμενους στην εκπαιδευτική διαδικασία. Να πούμε ότι αυτή η εκπαιδευτική διαδικασία είναι απ τη φύση της αιρετική, η γνώση από τη φύση της συλλογικό κεκτημένο και δικαίωμα.

Το στρατηγικό σχέδιο του Σύριζα για την ανασυγκρότηση της δημόσιας εκπαίδευσης, το οποίο θέλουμε να πιστεύουμε ότι σέβεται τους 5 άξονες που έθεσε η Θ. Φωτίου, απαντά σε αυτήν την αναγκαιότητα. Βρίσκεται στον αντίποδα της κυρίαρχης ευρωπαϊκής πολιτικής για την εκπαίδευση, στον αντίποδα της νεοφιλελεύθερης πολιτικής των μνημονίων και έχουμε ένα στόχο να τις ακυρώσουμε στην πράξη. Επιδιώκουμε δηλαδή να αναμορφώσουμε το εκπαιδευτικό μας σύστημα, με βάση τη σύγχρονη επιστημονική γνώση και με βάση τις αξίες της Αριστεράς. Η απάντηση μας είναι συγκεκριμένη και έχει διατυπωθεί πολλές φορές και έχει τεράστιες ομοιότητες με τα προγράμματα άλλων κομμάτων, που βρίσκονται σήμερα εδώ.

Είναι φοβερό ότι πράγματα που λέγαμε σε συγκεντρώσεις εντός των πλαισίων του Σύριζα, βρίσκαμε αντιστάσεις στον κόσμο του Σύριζα, λέγοντας «στη Γερμανία δεν μιλάνε για την κατάργηση της τεχνικής παιδείας στο επίπεδο του Λυκείου, αλλά την ενισχύουν», χάρηκα λοιπόν που ακούστηκαν αυτές οι προτάσεις, που προσπαθούσαμε να διατυπώσουμε από αντιπροσώπους άλλων κομμάτων του εξωτερικού, άρα υπάρχει μια  κοινή αντίληψη. Ο Σύριζα απαντά με ένα πρόγραμμα για μια ριζική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση με ένα ξεκάθαρο στόχο να διασφαλίσει αυτό που λέγαμε πριν, το καθολικό δικαίωμα στη μόρφωση σε ένα ποιοτικά αναβαθμισμένο και δημόσιο και δωρεάν εκπαιδευτικό σύστημα.

1ον Για μας είναι υποχρέωση της πολιτείας να παρέχει δημόσια δωρεάν εκπαίδευση, υψηλού επιπέδου σε όλους, παίρνοντας πολιτικά μέτρα που θα συμβάλουν στην άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων. Για το Σύριζα η αύξηση των δαπανών για την εκπαίδευση και την έρευνα, είναι μονόδρομος ακόμα και σε περιόδους μεγάλης οικονομικής ένδειας σαν κι αυτές που βρισκόμαστε σήμερα. Δεσμευόμαστε ότι η κυβέρνηση της Αριστεράς όχι μόνο θα αυξήσει από τον πρώτο χρόνο τις δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση αλλά θα ακυρώσει που απορρέουν από το μνημόνιο και που ενέκρινε με διαδικασίες fasttrack και με οριακή πλειοψηφία η ελληνική βουλή. Οι νόμοι αυτοί έχουν σαφές ταξικό πρόσημο και εντάσσονται απόλυτα στο πλαίσιο της νεοφιλελεύθερης ευρωπαϊκής στρατηγικής για την εκπαίδευση, συρρικνώνουν και μετατρέπουν τη δημόσια εκπαίδευση σε προνόμιο για λίγους και προετοιμάζουν το μεγάλο ξεπούλημά της και της περιουσίας της, δημιουργώντας χώρο για ιδιωτικές επενδύσεις.

2ον Η μόρφωση καθολικό δικαίωμα, όλοι οι πολίτες της χώρας , όλοι όσοι ζουν χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις. Το έχουμε επαναλάβει όλοι σε αυτό το τραπέζι, ότι έχουν δικαίωμα συμμετοχής στην ολοκλήρωση μιας γενικής και πολυδιάστατης παιδείας, καθώς και πρόσβαση σε όλες τις βαθμίδες του εκπαιδευτικού συστήματος. Είναι ωραίο που τώρα ο Σύριζα μιλάει ως όραμα για την καθιέρωση, όχι άμεσα, αλλά μέσα από στάδια, της ελεύθερης πρόσβασης των μαθητών μας και των μαθητριών μας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ακούσαμε και στην Ισπανία το κόμμα της ενωμένης Αριστεράς το προτείνει επίσης. Πιστεύουμε ότι πρέπει να παρέχουμε  αυτή τη μόρφωση ως καθολικό δικαίωμα για όλους τους ανθρώπους και όχι μόνο για ένα κλάσμα τους, που θα ήταν το απολύτως αναγκαίο για τη στελέχωση των διαφόρων κλάδων της οικονομίας με τους υπόλοιπους ανθρώπους ριγμένους στην αθλιότητα της μακρόχρονης ανεργίας και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Και έρχομαι, θυμίζοντας όσα είπε η Θ. Φωτίου, και για εμάς κύρια αποστολή του εκπαιδευτικού συστήματος είναι η πνευματική και σωματική  καλλιέργεια, η ολόπλευρη μόρφωση και η κριτική σκέψη, η ενίσχυση της δημοκρατικής συνείδησης. Θεωρούμε ότι η εκπαίδευση είναι μια σύνθετη δραστηριότητα που οφείλει να συνδυάζει τη θεωρητική γνώση με τις πρακτικές συνεπαγωγές και χρήσεις της γνώσης. Με άλλα λόγια να αναδεικνύει και να καλλιεργεί τις κλίσεις των διδασκομένων, όπως είπε και ο Α. Μπαλτάς και τα οποία τα καταγράφει το πρόγραμμα ήδη ως δεδομένα. Άρα λοιπόν, συνοψίζοντας,  είναι αυτό δίπολο που μας είπε η Θεανώ δημόσια και δωρεάν δημοκρατική και μαζική εκπαίδευση, αλλά εμείς λέμε και είναι απόλυτα συμβατός στόχος, ποιοτικά αναβαθμισμένη. Τι προτείνουμε και το θέτουμε από τώρα στο διάλογο με τους γονείς, τους μαθητές, τους εκπαιδευτικούς και την κοινωνία, ένα διάλογο που δεν τελειώνει. Θα συνεχιστεί και στο επόμενο χρονικό διάστημα ως κυβέρνηση της Αριστεράς προκειμένου να φτιάξουμε τις δομές που θα μπορέσει να υποστηρίξει το πρόγραμμα που λέμε και τις 3 μεγάλες αλλαγές που προτείνουμε.

Η πρώτη πρόταση του Σύριζα που είναι πολύ σημαντική είναι η εξής.   Προτείνουμε δωδεκάχρονη υποχρεωτική γενική εκπαίδευση, δηλαδή παράταση της υποχρεωτικότητας που μέχρι τώρα είναι εννιάχρονη στο δωδεκάχρονο σχολείο και το λύκειο υποχρεωτικό. Παράλληλα προτείνουμε δίχρονη υποχρεωτική προσχολική αγωγή, που τη θεωρούμε αναγκαία και απαραίτητη. Σε αυτήν την πρότασή μας , βασικός μοχλός θα είναι η αναβάθμιση του λυκείου. Μιλάμε για ένα νέο λύκειο, το οποίο θα δημιουργήσει ένα νέο σχολείο, που θα είναι γενικό λύκειο, ένα ενιαίο  λύκειο θεωρίας και πράξης. Γιατί λέμε θεωρίας και πράξης και γιατί κάνουμε αυτήν την πρόταση με το δωδεκάχρονο και υποχρεωτικό σχολείο; Γιατί πρώτον έχουμε την πεποίθηση ότι ο χρόνος για αποφάσεις ως προς το εργασιακό και επαγγελματικό προσανατολισμό και μέλλον, πρέπει να μετατεθεί αργότερα από την ηλικία των 10 χρόνων όπου γίνεται σε χώρες όπως η Γερμανία, που στα 10 χρόνια χωρίζει σε τεχνική και γενική εκπαίδευση ή στα 15 χρόνια που κάνει η χώρα μας.

Θεωρούμε επίσης ότι μέχρι την ηλικία των 18 χρονών οι μαθητές και οι μαθήτριες πρέπει να αποκτούν την απαραίτητη θεωρητική μόρφωση συνδυασμένη αρμονικά και με την πρακτική δραστηριότητα και με τη σύγχρονη τεχνολογία, ανάλογη με το επίπεδο της ηλικίας τους, μέσα από ένα πλέγμα μαθημάτων υποχρεωτικών και επιλογής. Για να μπορέσουν να αναπτυχθούν οι κλίσεις, τα ταλέντα και οι δεξιότητες όλων των μαθητών, όπως είπε ο Α. Μπαλτάς το πρωί. Αυτή η πρότασή μας , για δωδεκάχρονη γενική εκπαίδευση και αναβάθμισή του λυκείου και μετατροπή του σε νέο λύκειο, είναι μια πρόταση που δεν μπορεί να εφαρμοστεί την επόμενη μέρα, χρειάζεται ένα μεταβατικό στάδιο. Χρειάζεται να προβλέψεις, πρώτα από όλα επειδή δεν ταιριάζει με τη λογική μας το «αποφασίζω και διατάζω» το γνωστό εντέλλεσθε, που ζήσαμε χθες και προχθές στα σχολεία μας.

Δεν μπορούμε να προτείνουμε κατευθείαν την κατάργηση της σημερινής υποβαθμισμένης και διασπασμένης εκπαίδευσης. Πρέπει να προβλέψουμε ένα μεταβατικό στάδιο μέσα στο οποίο θα γίνουν οι απαραίτητες αλλαγές, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα μαθήματα που θα διδάσκονται, στον τρόπο διδασκαλίας, στην ίδια την αντίληψη του μαθητή. Τέτοιες αλλαγές ώστε να φτάσουμε μετά από ένα χρονικό διάστημα στην όσμωση και στη δημιουργία, χωρίς «αποφασίζομεν» απόλυτα στη δημιουργία του ενιαίου λυκείου, που θα είναι ώριμο τέκνο της συναίνεσης και όχι της οργής ,αλλά της ανάγκης. Παράλληλα θα ενσωματώσουμε μεγάλα κομμάτια της τεχνικής/επαγγελματικής εκπαίδευσης στον ενιαίο λύκειο και θα κάνουμε το ενιαίο λύκειο θεωρίας και πράξης.

Οι μαθητές θα μαθαίνουν μια τέχνη στο επόμενο στάδιο, το δεύτερο επίπεδο των αλλαγών μας προβλέπει την αναβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευση, τεχνικής και επαγγελματικής, με τη συγκρότηση ενός δημόσιου και δωρεάν, επαρκούς και αποτελεσματικού συστήματος μεταλυκειακής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Θα καλύπτει όλες τις ανάγκες των αποφοίτων του ενιαίου λυκείου, θα παρέχει επαγγελματικά δικαιώματα και θα ενσωματώνει εδώ τα σημερινά ΙΕΚ, για όσους ξέρουμε τι είναι αυτά τα ινστιτούτα. 3η μεγάλη αλλαγή είναι ότι προτείνουμε για την τριτοβάθμια, το χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης. Μιλάμε για ενιαίο δημόσιο χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης και έρευνας με αναβάθμιση των ΤΕΙ και με δημόσια ερευνητικά κέντρα.

Όταν όλα αυτά τα πράγματα θα έχουν γίνει και θα λειτουργεί το ενιαίο λύκειο και θα έχουν αποφοιτήσει οι πρώτοι μαθητές του. Όταν θα υπάρχει το δίκτυο μεταλυκιακής εκπαίδευσης, όταν θα υπάρχει αυτός ο ενιαίος χώρος ανώτατης εκπαίδευσης, θα εφαρμοστεί ένα μέτρο που το θεωρούμε επαναστατικό για την Ελλάδα. Η ελεύθερη πρόσβαση σε όλες τις βαθμίδες από όλους, άρα και στη τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αυτός ο σχεδιασμός και η υλοποίηση αυτού του προγράμματος απαιτεί από μόνο του μακροχρόνιες διαδικασίες, μεταβατικά στάδια, δοκιμαστικές εφαρμογές πριν πάμε σε μια γενικευμένη εφαρμογή αυτών των αλλαγών και οπωσδήποτε διάλογο με την κοινωνία. Εμείς όμως ως υπεύθυνη δύναμη της αριστεράς εκφράζοντας το ΣΥΡΙΖΑ του 27% του χθες και του 40% αύριο, δηλαδή την επόμενη κυβέρνηση της αριστεράς, οφείλουμε να πάρουμε άμεσα μέτρα ώστε να μη καταρρεύσει η δημόσια εκπαίδευση με ένα απλό στόχο.

Για να διασώσουμε ότι υπάρχει σήμερα και να μπορέσουν να λειτουργήσουν τα σχολεία, τα ΤΕΙ, τα πανεπιστήμια, αλλά και παράλληλα να τεθούν οι βάσεις για τη μεγάλη εκπαιδευτική ανασυγκρότηση που οραματιζόμαστε.  Όταν η κοινωνία ρημάζεται δε γίνεται μια κυβέρνηση της αριστεράς να μην εγγυηθεί ένα πράγμα, ότι στα δημόσια σχολεία οι μαθητές και μαθήτριες θα μπορούν να καλύψουν όλες τις ανάγκες τους για εκπαίδευση που ακόμα και σε θέματα που μέχρι σήμερα η ελληνική δημόσια εκπαίδευση δε τα κάλυπτε. Με αυτά τα μέτρα μέσα στο σχολείο μαθητής έτσι ώστε  να μαθαίνει τη ξένη γλώσσα που θέλει και να μπορεί να πιστοποιείται για αυτή. Άμεσα θα εφαρμόσουμε την παροχή πιστοποίησης μέσα από το σχολείο στη χρήση νέων τεχνολογιών. Επιβάλλεται να πούμε ότι το ολοήμερο σχολείο στο γυμνάσιο και στο δημοτικό να γενικευτεί, ώστε όλοι μαθητές να μένουν στο σχολείο και να ασχολούνται με αυτές τις δραστηριότητες, με τη μουσική, με αθλητικές δραστηριότητες , με ηλεκτρονικούς υπολογιστές και ξένες γλώσσες.

Τα σχολεία δεν θα είναι αποκομμένα από την κοινωνία, αλλά θα λειτουργούν και θα πάρουμε τα ανάλογα μέτρα ώστε να λειτουργήσουν ως κέντρα πολιτισμού και δραστηριότητας. Ενισχύοντας τις πολιτιστικές δράσεις των σχολείων με ειδικό κονδύλιο αλλά και συγχρόνως ανοίγοντας τα σχολεία, παρεμβαίνοντας στη τοπική αυτοδιοίκηση έτσι ώστε να μπορεί να οργανώσει πολιτισμικές δράσεις για όλους τους πολίτες της γειτονιάς. Θα καταργήσουμε όλους τους νόμους που ξεπουλάνε τη δημόσια εκπαίδευση, οι  οποίοι δημιουργούν ένα ασφυκτικό πλαίσιο για όλους τους εκπαιδευτικούς λειτουργούς και θα προσπαθήσουμε να λειτουργήσουμε τον πρώτο καιρό ορίζοντας μέσα από άμεσες διαδικασίες ένα δημοκρατικό πλαίσιο λειτουργίας των σχολείων προκειμένου να αναδιαμορφώσουμε  με την εκπαιδευτική κοινότητα στο σύνολο της το μελλοντικό πλαίσιο.

Θα επαναφέρουμε όλους τους τομείς που έχουν καταργηθεί στη τεχνική εκπαίδευση και θα επαναπροσλάβουμε όλους τους καθηγητές και τους σχολικούς φύλακες γιατί θεωρούμε ότι κανείς από αυτούς δε περισσεύει. Το θέμα της δημόσια εκπαίδευσης είναι σημαντικό και από τα σημαντικότερα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε. Δε μπορούμε να προχωράμε κτίζοντας τη μελλοντική κοινωνία με ένα σχολείο καθημαγμένο και με πολίτες που δε μπορούν να πάρουν τις γνώσεις που τους χρειάζονται που απαιτούν οι καιροί και οι συνθήκες.

Θα αυξήσουμε από τον πρώτο χρόνο από το 2,75% στο 2,95% του προϋπολογισμού. Αυτό μπορεί να συμβεί. Εμείς είπαμε θα κοστολογήσουμε ότι θα επαναλειτουργήσουμε 250 δημοτικά σχολεία, το οποίο κοστίζει 6,5 εκατομμύρια. 9 εκατομμύρια έδωσε το υπουργείο παιδείας για την επιμόρφωση αξιολογητών για να λειτουργήσει το θεσμό της αυτοαξιολογησης στα πανεπιστήμια, δηλαδή περισσότερα από όσα θα έδινε για να λειτουργήσει 250 σχολεία  με προσωπικό και λειτουργικές δαπάνες. Άρα είναι θέμα επιλογών τα πράγματα και εμείς έχουμε κάνει σαφώς τις επιλογές μας.   Έχουμε κάνει όμως και μια άλλη επιλογή, σε μια κοινωνία που έχουμε προβλήματα υποσιτισμού δε μπορούμε αυτά να τα αγνοούμε, δε μπορεί η κυβέρνηση της αριστεράς  να μη λάβει υπόψη της ότι σήμερα επιβάλλεται να διοργανώσουμε συσσίτια στα σχολεία.

Έχουμε κοστολογήσει και από την πρώτη μέρα θα προχωρήσουμε σε δωρεάν δεκατιανό για όλους τους μαθητές που φοιτούν στη προσχολική αγωγή, το δημοτικό , γυμνάσιο και λύκειο. Θα έχουμε ένα μεσημεριανό για τους μαθητές του ολοήμερου δημοτικού σχολείου για να καλύψουμε αυτές τις ανάγκες. Θα προσπαθήσουμε να παρέχουμε δωρεάν εμβολιασμό στους μαθητές γιατί πολλοί μαθητές και μαθήτριες σήμερα δεν εμβολιάζονται γιατί οι γονείς τους δεν έχουν καμιά πρόσβαση στις δομές σημασίας υγείας που έχουν καταρρεύσει. Για τους φοιτητές θα δούμε όλο το θέμα της φοιτητικής μέριμνας.

Υπάρχουν εύκολα και με χαμηλή κοστολόγηση να παρέμβουμε σε κτίρια και να δημιουργήσουμε εστίες που να  καλύπτουν τη στέγαση των φοιτητών και τη σίτιση. Σε αυτό το σχολείο χρειαζόμαστε καταρτισμένους εκπαιδευτικούς που θα αναλάβουν τη μετάδοση του πολύτιμου κεφαλαίου της γνώσης οι οποίοι θα δουλεύουν με συνείδηση , δημοκρατία, αγάπη και πάθος και εμείς αυτούς τους εκπαιδευτικούς θα τους στηρίξουμε. Δε θα μας διαφεύγει το γεγονός όμως ότι η εικόνα αλλάζει και όσο καθυστερούμε να αλλάξουμε τα πράγματα η εικόνα χειροτερεύει και αυτό ευτυχώς το συνειδητοποίει όλο και μεγαλύτερο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας γιατί φαίνεται ότι αυτή η νεοφιλελεύθερη πολιτική είναι επικίνδυνη για τους εργαζόμενους, για την κοινωνία, για την εκπαίδευση.

Γι αυτό για εμάς έχουν σημασία και οι ευρωεκλογές που έρχονται, γιατί αυτό το αποτέλεσμα θα καθορίσει και το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης. Μπορούμε να καταφέρουμε να κάνουμε τη μεγάλη διαφορά. Εάν καταφέρουμε ο ΣΥΡΙΖΑ να έρθει πρώτος φέτος, σε αυτές τις εκλογές στις 25 Μαΐου, αν καταφέρουμε η αριστερά να κερδίσει θα είναι η πρώτη φορά που αυτό θα συμβεί στη χώρα μας και στην Ευρώπη.